Το μεταναστευτικ/προσφυγικό είναι από τα πιο δύσκολα ζητήματα της εποχής μας, γιατί ακουμπά ταυτόχρονα τον άνθρωπο και το κράτος: την ανάγκη προστασίας όσων διώκονται, αλλά και την ευθύνη της Πολιτείας να διασφαλίζει τάξη, ασφάλεια, κοινωνική συνοχή και δίκαιη λειτουργία των θεσμών. Στην Κύπρο, ως χώρα πρώτης γραμμής, το ζήτημα έχει πάρει διαστάσεις που δεν επιτρέπουν ούτε εύκολα συνθήματα ούτε επικοινωνιακές υπερβολές. Χρειάζεται ένα πλαίσιο σοβαρό, αξιακό και ρεαλιστικό, όπως διαχρονικά προτάσσει η ΕΔΕΚ: σεβασμός στα ανθρώπινα δικαιώματα, ισχυρό κράτος δικαίου, κοινωνική δικαιοσύνη, αλλά και σαφείς κανόνες.

1. Σαφής διάκριση: πρόσφυγες και οικονομικοί μετανάστες δεν είναι το ίδιο

Η πρώτη προϋπόθεση για να υπάρξει δίκαιη πολιτική είναι η καθαρή διάκριση μεταξύ όσων χρήζουν διεθνούς προστασίας (πρόσφυγες) και όσων μετακινούνται αποκλειστικά για οικονομικούς λόγους. Η σύγχυση αυτών των κατηγοριών οδηγεί σε δύο αδικίες: αφενός υπονομεύει την προστασία των πραγματικά κατατρεγμένων, αφετέρου πιέζει δυσανάλογα τις αντοχές της κοινωνίας, τροφοδοτώντας φοβικά αντανακλαστικά και ακραίες φωνές.

Η Κυπριακή Δημοκρατία οφείλει να λειτουργεί με ταχύτητα, αξιοπιστία και διαφάνεια στις διαδικασίες εξέτασης ασύλου, ώστε κανείς να μην μένει “στον αέρα” για χρόνια, αλλά και να αποκαθίσταται η εμπιστοσύνη των πολιτών ότι υπάρχουν κανόνες που εφαρμόζονται.

2. Παιδιά πρώτα: ειδική προστασία για ανήλικους και ασυνόδευτους

Η ανθρωπιά μιας κοινωνίας κρίνεται κυρίως στον τρόπο που προστατεύει τα παιδιά. Για τους ανήλικους και ιδιαίτερα τους ασυνόδευτους ανηλίκους, απαιτείται ειδικό πλαίσιο φροντίδας: ασφαλής στέγαση, επιτήρηση/επιτροπεία, ψυχοκοινωνική στήριξη και αποτελεσματικοί μηχανισμοί αποτροπής εκμετάλλευσης.

Παράλληλα, η πρόσβαση στην εκπαίδευση και σε βασικές υπηρεσίες υγείας δεν είναι “προνόμιο”, αλλά ελάχιστη υποχρέωση ενός κράτους δικαίου. Όταν ένα παιδί μένει εκτός σχολείου ή χωρίς ιατρική φροντίδα, δεν “τιμωρείται” μόνο το ίδιο, δημιουργούνται και κοινωνικά προβλήματα για το αύριο.

3. Όχι γκέτο: χωρική κατανομή με σχέδιο, για να προστατευθεί η συνοχή

Η δημιουργία γκέτο είναι συνταγή κοινωνικής έντασης. Η ομοιόμορφη, ελεγχόμενη χωρική κατανομή όσων παραμένουν νόμιμα στη χώρα μειώνει τις πιέσεις σε συγκεκριμένες γειτονιές, αποτρέπει φαινόμενα παραβατικότητας που γεννά ο αποκλεισμός και προστατεύει τόσο τους ντόπιους όσο και τους ίδιους τους μετανάστες/πρόσφυγες από την περιθωριοποίηση.

Αυτό, όμως, δεν γίνεται “αυτόματα”. Απαιτείται συντονισμός κράτους και τοπικής αυτοδιοίκησης, με πραγματικούς πόρους, κανόνες και σχέδιο για σχολεία, στέγαση, υγεία και κοινωνικές υπηρεσίες, ώστε οι κοινότητες να μην σηκώνουν δυσανάλογα βάρη.

4. Ένταξη στην εργασία με δικαιώματα: λύση για την οικονομία, ασπίδα για την κοινωνία

Όσοι παραμένουν νόμιμα στην Κύπρο πρέπει να εντάσσονται στην αγορά εργασίας με πλήρη σεβασμό των εργασιακών δικαιωμάτων τους. Η “γκρίζα” εργασία και η εκμετάλλευση δεν είναι μόνο απάνθρωπες. Ρίχνουν μισθούς, ενισχύουν την αδήλωτη οικονομία και αδικούν πρώτα απ’ όλα τους Κύπριους εργαζόμενους και τις υγιείς επιχειρήσεις.

Η θέση είναι καθαρή: εργασία με συμβάσεις, ασφάλιση, ελέγχους και ισονομία. Όταν υπάρχει νομιμότητα, υπάρχει και κοινωνική ειρήνη. Όταν κυριαρχεί η παρανομία, κερδίζουν μόνο οι λίγοι που εκμεταλλεύονται ανθρώπους και το σύστημα.

5. Γρήγορες επιστροφές για όσους δεν δικαιούνται, με σεβασμό στις διεθνείς υποχρεώσεις

Το κράτος δικαίου δεν είναι “επιλεκτικό”. Όσοι δεν δικαιούνται άσυλο πρέπει να επιστρέφουν γρήγορα και αποτελεσματικά, μέσα από διαδικασίες που σέβονται τις διεθνείς υποχρεώσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η καθυστέρηση και η αδυναμία επιστροφών λειτουργούν ως “μήνυμα” που ενισχύει τις ροές και καταρρακώνει την αξιοπιστία του συστήματος.

Εδώ απαιτούνται συμφωνίες, επιχειρησιακή ικανότητα, διοικητική ταχύτητα και διπλωματική πίεση, ώστε να μην καταλήγει η Κύπρος ο “εύκολος προορισμός” όπου η παραμονή παρατείνεται επ’ αόριστον.

6. Επιδόματα με ισορροπία: κάλυψη βασικών αναγκών χωρίς στρεβλά κίνητρα

Η κοινωνική πολιτική πρέπει να προστατεύει ανθρώπους σε ανάγκη, όχι να δημιουργεί στρεβλά κίνητρα. Η πολιτική επιδομάτων οφείλει να καλύπτει βασικές ανάγκες με αξιοπρέπεια, αλλά ταυτόχρονα να σχεδιάζεται έτσι ώστε να μην μετατρέπει την Κύπρο σε υπερ-ελκυστικό προορισμό αποκλειστικά για οικονομικούς λόγους.

Η λύση δεν είναι ούτε η απανθρωπιά ούτε η ανεξέλεγκτη παροχολογία. Είναι η στοχευμένη στήριξη, συνδεδεμένη με ένταξη, εκπαίδευση, κατάρτιση όπου χρειάζεται και σαφείς υποχρεώσεις.

7. Χτύπημα στα κυκλώματα: εντοπισμός, δίωξη, αποτρεπτικές ποινές

Η διακίνηση και εμπορία ανθρώπων είναι οργανωμένο έγκλημα. Δεν αντιμετωπίζεται με ευχές, αλλά με εντατικοποίηση ελέγχων, διεθνή συνεργασία, τεχνογνωσία, ειδικές ομάδες δίωξης και αυστηρές αποτρεπτικές ποινές. Όσο τα κυκλώματα κερδίζουν, το πρόβλημα θα αναπαράγεται.

Και εδώ η πολιτεία πρέπει να είναι αμείλικτη: όχι στον αδύναμο, αλλά σε εκείνον που εκμεταλλεύεται τον αδύναμο.

8. Ευρωπαϊκή ευθύνη: δίκαιη κατανομή και ουσιαστική στήριξη των χωρών πρώτης γραμμής

Η Κύπρος δεν μπορεί να αφεθεί μόνη. Η ευρωπαϊκή αρχή της αλληλεγγύης δεν μπορεί να μένει στα χαρτιά. Χρειάζεται δίκαιη κατανομή αιτούντων άσυλο και προσφύγων μεταξύ κρατών-μελών, καθώς και ουσιαστική οικονομική στήριξη των χωρών πρώτης γραμμής. Όταν η πίεση συγκεντρώνεται σε λίγες χώρες, η Ευρώπη αποτυγχάνει ως κοινότητα αξιών και ευθύνης.

Η θέση είναι ξεκάθαρη: η Κύπρος διεκδικεί, δεν επαιτεί. Με τεκμηρίωση, συμμαχίες και σταθερή πίεση για εφαρμόσιμες αποφάσεις.

Χωρίς φόβο, χωρίς ανοχή στην παρανομία

Η ΕΔΕΚ, διαχρονικά, κινείται σε μια γραμμή που σήμερα είναι πιο αναγκαία από ποτέ: ανθρώπινη πολιτική για τους πραγματικά αδύναμους, μηδενική ανοχή στην εκμετάλλευση και στην παρανομία, ισχυρό κράτος δικαίου, κοινωνική δικαιοσύνη και προστασία της κοινωνικής συνοχής.

Το μεταναστευτικό δεν λύνεται με κραυγές. Λύνεται με κανόνες που εφαρμόζονται, με υπηρεσίες που λειτουργούν, με έλεγχο, με ευρωπαϊκή διεκδίκηση, και με μια κοινωνία που δεν αφήνει χώρο ούτε στον ρατσισμό ούτε στους διακινητές. Αυτή είναι η υπεύθυνη, πατριωτική και προοδευτική στάση που χρειάζεται η Κύπρος.