Το μεταναστευτικό δεν είναι μόνο ζήτημα αριθμών. Είναι ζήτημα κοινωνικής συνοχής, ασφάλειας, λειτουργίας των υπηρεσιών, αλλά και σεβασμού του διεθνούς δικαίου και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Στην Πάφο, μια επαρχία με έντονο τουρισμό, εποχική εργασία, πίεση στη στέγαση και ευαίσθητες τοπικές ισορροπίες, ο τρόπος που διαχειριζόμαστε το μεταναστευτικό θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό το «μαζί» της κοινωνίας μας τα επόμενα χρόνια.

Χρειάζεται καθαρή πολιτική: ούτε συνθήματα, ούτε ωραιοποιήσεις. Χρειάζεται σχέδιο με τέσσερις ξεκάθαρους άξονες.

1. Καθαρός διαχωρισμός: προστασία για όσους τη δικαιούνται, κανόνες για τους υπόλοιπους

Πρώτο βήμα είναι ο σαφής και λειτουργικός διαχωρισμός των προσφύγων και δικαιούχων διεθνούς/επικουρικής προστασίας από τους καθαρά οικονομικούς μετανάστες. Αυτό δεν είναι «σκληρότητα». Είναι προϋπόθεση δικαιοσύνης και αποτελεσματικότητας.

Όταν οι διαδικασίες είναι αργές, θολές ή επιλεκτικές, αδικούνται και οι τοπικές κοινωνίες και όσοι πραγματικά έχουν ανάγκη προστασίας. Αντίθετα, ένα σύστημα που ξεκαθαρίζει γρήγορα ποιος δικαιούται να μείνει και ποιος όχι, μειώνει την ένταση, περιορίζει την παρανομία και ενισχύει την εμπιστοσύνη των πολιτών στο κράτος.

2. Όχι «γκέτο»: ομοιόμορφη διασπορά, προστασία της γειτονιάς και της κοινότητας

Η δημιουργία άτυπων «γκέτο» μέσα στην πόλη ή σε κοινότητες της επαρχίας είναι κοινωνική βόμβα. Εκεί γεννιούνται η αποξένωση, η μικροπαραβατικότητα, η εκμετάλλευση ανθρώπων, η γκετοποίηση σχολείων και τελικά ο φόβος και ο διχασμός.

Η λύση δεν είναι να κλείνουμε τα μάτια. Είναι η ομοιόμορφη διασπορά όσων παραμένουν νόμιμα, με κανόνες χωροθέτησης, παρακολούθηση των συνθηκών στέγασης και πραγματική συνεργασία με την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Δήμοι και κοινότητες πρέπει να έχουν ρόλο, δεδομένα και εργαλεία, ώστε η φιλοξενία/ένταξη να μην «πέφτει» μονομερώς σε συγκεκριμένες γειτονιές ή σε περιοχές με ήδη μεγάλη πίεση.

3) Ένταξη μέσω εργασίας: νόμιμη απασχόληση, δικαιώματα, συμβολή στην οικονομία

Για όσους δικαιούνται διεθνή ή επικουρική προστασία, το κλειδί είναι η ένταξη στην τοπική αγορά εργασίας με πλήρη σεβασμό των εργασιακών τους δικαιωμάτων. Η εργασία δεν είναι απλώς εισόδημα. Είναι κοινωνική ένταξη, αποφόρτιση της κοινωνικής πρόνοιας, μείωση της περιθωριοποίησης και ουσιαστική συμβολή στην οικονομία της επαρχίας.

Αυτό όμως προϋποθέτει δύο παράλληλες πολιτικές:

• Μηδενική ανοχή στην εργοδοτική εκμετάλλευση και στη «μαύρη εργασία» που ρίχνει μισθούς, αδικεί τους Κύπριους εργαζόμενους και σπρώχνει τους μετανάστες στην παρανομία.

• Στοχευμένα προγράμματα ένταξης (γλωσσική στήριξη, ενημέρωση για δικαιώματα/υποχρεώσεις, διασύνδεση με εργοδότες όπου υπάρχει ανάγκη), ώστε να δουλεύουν νόμιμα και να ζουν αξιοπρεπώς.

Μια κοινωνία δεν διατηρεί συνοχή όταν δημιουργεί «αόρατους ανθρώπους» στο περιθώριο. Συνοχή σημαίνει κανόνες, δικαιώματα, υποχρεώσεις και ίση εφαρμογή του νόμου.

4) Γρήγορες επιστροφές για όσους δεν πληρούν κριτήρια: με σεβασμό στο διεθνές δίκαιο

Για όσους δεν πληρούν τα κριτήρια προστασίας, απαιτείται επιτάχυνση των διαδικασιών επιστροφής/επαναπατρισμού, με πλήρη σεβασμό στο διεθνές δίκαιο. Όχι για λόγους «τιμωρίας», αλλά για να λειτουργεί το σύστημα.

Η παρατεταμένη παραμονή ανθρώπων χωρίς δικαίωμα παραμονής δημιουργεί πίεση στη στέγαση, στις κοινωνικές παροχές και στην ασφάλεια, ενισχύει κυκλώματα παράνομης εργασίας και τροφοδοτεί την κοινωνική ένταση. Ένα σοβαρό κράτος οφείλει να αποφασίζει γρήγορα, να τεκμηριώνει σωστά και να εφαρμόζει τις αποφάσεις του, ώστε να μην επιβραβεύεται η παρανομία και να προστατεύονται όσοι έχουν πραγματική ανάγκη.

Κοινωνική συνοχή σημαίνει ισορροπία

Η Πάφος μπορεί να είναι ανοιχτή, ανθρώπινη και ταυτόχρονα ασφαλής και οργανωμένη. Όμως αυτό προϋποθέτει πολιτικές που δεν αφήνουν κενά:

• Καθαρός διαχωρισμός καθεστώτων

• Αποτροπή γκετοποίησης με ομοιόμορφη διασπορά

• Ένταξη μέσω νόμιμης εργασίας και προστασίας δικαιωμάτων

• Επιτάχυνση επιστροφών για όσους δεν δικαιούνται παραμονή

Το μεταναστευτικό δεν λύνεται με κραυγές ούτε με αδιαφορία. Λύνεται με κανόνες, αποφασιστικότητα, συνεργασία κράτους, τοπικής κοινωνίας και με μια αρχή που δεν πρέπει να ξεχνάμε: ανθρωπιά για όσους την χρειάζονται, δικαιοσύνη για όλους, και μηδενική ανοχή στην παρανομία που δηλητηριάζει την κοινωνία