Στην Κύπρο των μεγάλων αντιθέσεων, το ερώτημα δεν είναι αν θα έχουμε ανάπτυξη. Το ερώτημα είναι: για ποιους θα είναι αυτή η ανάπτυξη και πόσο ανθεκτική θα αποδειχθεί όταν έρθει η επόμενη κρίση. Η εμπειρία των τελευταίων χρόνων μας δίδαξε ότι «μεγέθυνση» χωρίς κοινωνική συνοχή δεν είναι επιτυχία. Είναι προσωρινό νούμερο, πάνω σε εύθραυστα θεμέλια.

Οι διαχρονικές θέσεις της ΕΔΕΚ προτείνουν έναν καθαρό δρόμο: οικονομία που αναγνωρίζει τον ρόλο της αγοράς, αλλά δεν αφήνει την κοινωνία απροστάτευτη. Ανάπτυξη και αναδιανομή δεν είναι δύο αντίπαλα στρατόπεδα. Είναι ένα αδιάσπαστο δίπολο: η παραγωγή πλούτου χρειάζεται κανόνες, η δίκαιη κατανομή χρειάζεται θεσμούς, και η κοινωνική προστασία είναι προϋπόθεση για σταθερή, βιώσιμη πρόοδο.

1. Ανάπτυξη με κανόνες και κοινωνική προστασία: το πραγματικό δίπολο που μας κρατά όρθιους

Όταν η οικονομία αφήνεται να λειτουργεί μόνο με όρους «όποιος αντέξει», η κοινωνία πληρώνει τον λογαριασμό: ανασφάλεια στην εργασία, ακρίβεια που συνθλίβει τα νοικοκυριά, υποβάθμιση δημόσιων υπηρεσιών, ανισότητες που γίνονται κανονικότητα. Αυτό δεν είναι απλώς άδικο· είναι και αναποτελεσματικό. Οι κοινωνίες με βαθιές ανισότητες έχουν χαμηλότερη εμπιστοσύνη, μικρότερη παραγωγικότητα, λιγότερες επενδύσεις με ορίζοντα και περισσότερη ένταση στο πολιτικό σύστημα.

Η ΕΔΕΚ, με τη σοσιαλδημοκρατική της παράδοση, επιμένει σε μια οικονομία με ισορροπία: αγορά που δημιουργεί ευκαιρίες, και κράτος που διασφαλίζει αξιοπρέπεια. Κοινωνική προστασία δεν σημαίνει παθητικότητα ούτε «επιδοματική λογική». Σημαίνει ισχυρά δίχτυα ασφάλειας και δημόσιες πολιτικές που επιτρέπουν στον πολίτη να σταθεί στα πόδια του: ποιοτική δημόσια υγεία, στήριξη οικογένειας, προσιτή στέγαση, πρόσβαση στη διά βίου κατάρτιση, προστασία των ευάλωτων.

Η ανάπτυξη που αξίζει δεν είναι αυτή που μετριέται μόνο σε ποσοστά. Είναι αυτή που μεταφράζεται σε καλύτερους μισθούς, αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας, και πραγματικές ευκαιρίες για τη νέα γενιά.

2. Μεσαία τάξη, εργαζόμενοι, αυτοεργοδοτούμενοι, ΜμΕ: η ραχοκοκαλιά που δεν μπορεί να είναι «δεδομένη»

Η μεσαία τάξη στην Κύπρο πιέζεται από παντού: κόστος ζωής, στεγαστικό, επιτόκια, κόστος ενέργειας, αυξημένες υποχρεώσεις. Οι εργαζόμενοι βλέπουν ότι ο μισθός συχνά δεν «φτάνει» μέχρι το τέλος του μήνα. Οι αυτοεργοδοτούμενοι και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις κουβαλούν δυσανάλογα βάρη, με γραφειοκρατία, αβεβαιότητα και δυσκολία πρόσβασης σε χρηματοδότηση.

Αν αυτή η ραχοκοκαλιά λυγίσει, λυγίζει όλη η οικονομία. Γι’ αυτό η πολιτική οφείλει να σταματήσει να αντιμετωπίζει τους πολλούς ως στατιστικό μέγεθος και να τους βάλει στο κέντρο της στρατηγικής.

Μια σοβαρή ατζέντα «ανάπτυξης + δικαιοσύνης» προϋποθέτει:

• Αξιοπρεπείς μισθούς και προστασία εργασίας, ώστε η ανάπτυξη να μην βασίζεται σε φθηνή, επισφαλή εργασία.

• Στοχευμένη στήριξη των αυτοεργοδοτουμένων, με δίκαιους κανόνες εισφορών/υποχρεώσεων και πρόσβαση σε εργαλεία ρευστότητας.

• Μείωση γραφειοκρατίας και σταθερό ρυθμιστικό πλαίσιο για τις ΜμΕ, γιατί η μικρή επιχείρηση δεν έχει «νομικά τμήματα» και «συμβούλους πολυεθνικών».

• Κίνητρα για παραγωγικές επενδύσεις, όχι για οικονομία-βιτρίνα. Πιο πολλά στην καινοτομία, στη μεταποίηση, στην αγροδιατροφή, στην πράσινη μετάβαση με κοινωνική δικαιοσύνη, και λιγότερα στη λογική της εύκολης κερδοφορίας χωρίς διάχυση οφέλους.

Η στήριξη της μεσαίας τάξης δεν είναι σύνθημα. Είναι αναπτυξιακή πολιτική. Γιατί εκεί χτίζεται η κατανάλωση, η αποταμίευση, η επιχειρηματικότητα, η φορολογική βάση, η κοινωνική ισορροπία.

3. Φορολογικό και αναπτυξιακό πλαίσιο που δεν αφήνει κανέναν πίσω: ύπαιθρος, απομακρυσμένες περιοχές, πραγματική ισοτιμία

Η Κύπρος δεν είναι μόνο τα αστικά κέντρα. Είναι και οι κοινότητες, οι αγροτικές και ορεινές περιοχές, οι άνθρωποι που κρατούν ζωντανή την παραγωγή, την παράδοση, την κοινωνική συνοχή. Όταν όμως οι πολιτικές σχεδιάζονται «από το κέντρο προς την περιφέρεια» χωρίς μέριμνα, δημιουργείται μια σιωπηλή αδικία: λιγότερες υπηρεσίες, λιγότερες ευκαιρίες, περισσότερα κόστη μετακίνησης, δυσκολία πρόσβασης σε υγεία, εκπαίδευση, εργασία.

Η ΕΔΕΚ διαχρονικά υποστηρίζει ότι η ανάπτυξη πρέπει να έχει χωρική δικαιοσύνη: να φτάνει παντού. Αυτό προϋποθέτει ένα φορολογικό και αναπτυξιακό πλαίσιο που:

• Είναι δίκαιο και προοδευτικό, με πραγματική ανακούφιση για τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, χωρίς «παράθυρα» που ευνοούν τους λίγους.

• Δίνει ειδικά κίνητρα για επενδύσεις στην ύπαιθρο: επιχειρήσεις, αγροτική παραγωγή, μικρές μονάδες μεταποίησης, αγροτουρισμό, υπηρεσίες που δημιουργούν θέσεις εργασίας στον τόπο.

• Συνδέει την ανάπτυξη με δημόσιες υποδομές (οδικά δίκτυα, ψηφιακές υποδομές, πρόσβαση σε υπηρεσίες), ώστε μια κοινότητα να μην είναι «γεωγραφικά τιμωρημένη».

• Ενισχύει την τοπική επιχειρηματικότητα με πρακτικά εργαλεία: ταχύτερες αδειοδοτήσεις, στήριξη σε νέους επαγγελματίες, πρόσβαση σε χρηματοδότηση με όρους που δεν αποκλείουν όσους δεν έχουν ισχυρές εγγυήσεις.

Δεν είναι αποδεκτό η ευκαιρία να εξαρτάται από τον ταχυδρομικό κώδικα. Αν θέλουμε να μιλάμε σοβαρά για κοινωνική δικαιοσύνη, πρέπει να τη μετράμε και στον χάρτη.

Η δίκαιη οικονομία είναι η πιο ρεαλιστική οικονομία

Η οικονομία της ανάπτυξης και της δικαιοσύνης δεν είναι ρομαντική ιδέα. Είναι ο πιο ρεαλιστικός δρόμος για μια μικρή χώρα που θέλει σταθερότητα, συνοχή, και ανθεκτικότητα. Η αγορά από μόνη της δεν εγγυάται κοινωνική ισορροπία. Και το κράτος χωρίς αναπτυξιακό σχέδιο δεν μπορεί να προστατεύσει αποτελεσματικά. Χρειαζόμαστε σύνθεση: ανάπτυξη που παράγει, αναδιανομή που διορθώνει, κοινωνική προστασία που θωρακίζει.

Αυτό είναι το πλαίσιο που προβάλλει διαχρονικά η ΕΔΕΚ: μια Κύπρος όπου ο κόπος ανταμείβεται, οι πολλοί δεν νιώθουν αόρατοι, και η πρόοδος δεν είναι προνόμιο. Είναι κοινό κέρδος.