Η δημοκρατία δεν μετριέται μόνο με εκλογές και συνθήματα. Μετριέται καθημερινά: στον τρόπο που λειτουργεί το κράτος, στο αν ο πολίτης νιώθει ότι τον σέβονται, στο αν οι κανόνες ισχύουν για όλους, στο αν το δημόσιο χρήμα ελέγχεται σοβαρά, στο αν οι ευκαιρίες δίνονται με αξιοκρατία και όχι με «γνωριμίες». Εκεί κρίνεται η εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Και σήμερα, αυτή η εμπιστοσύνη έχει πληγωθεί.

Οι διαχρονικές θέσεις της ΕΔΕΚ στηρίζονται ακριβώς σε αυτή τη βασική αρχή: ισχυρή δημοκρατία σημαίνει ισχυροί, διαφανείς θεσμοί, κράτος που υπηρετεί τον πολίτη και όχι τα δίκτυα εξυπηρετήσεων, και δημόσια διοίκηση που λειτουργεί με επαγγελματισμό, αξιολόγηση και κοινωνική δικαιοσύνη. Αν θέλουμε να ξαναχτίσουμε το «συμβόλαιο εμπιστοσύνης» πολιτείας–πολίτη, χρειάζονται τρεις καθαρές, αλληλένδετες επιλογές πολιτικής.

1. Διαρκής εκσυγχρονισμός του κράτους και του δημόσιου τομέα

Ο εκσυγχρονισμός δεν είναι τεχνοκρατικό σλόγκαν. Είναι ζήτημα δημοκρατίας και ισότητας. Όταν το κράτος καθυστερεί, ταλαιπωρεί, «χάνει» φακέλους, δημιουργεί αδιαφάνεια και ανοίγει χώρο για μεσάζοντες. Όσο πιο περίπλοκο γίνεται το σύστημα, τόσο πιο εύκολα ευνοούνται όσοι έχουν πρόσβαση και τόσο πιο πολύ αποκλείονται οι υπόλοιποι.

Χρειαζόμαστε δημόσιο τομέα:

• με απλές διαδικασίες και σαφείς προθεσμίες,

• με ψηφιακές υπηρεσίες που μειώνουν την επαφή–ευκαιρία για «ρουσφέτι»,

• με πραγματική λογοδοσία σε επίπεδο υπηρεσιών και διευθύνσεων,

• με αξιολόγηση που να οδηγεί σε βελτίωση, όχι σε τιμωρία ή σε προσχηματικές ασκήσεις.

Ο στόχος είναι ξεκάθαρος: κράτος γρήγορο, δίκαιο, προσβάσιμο σε όλους, χωρίς «παράθυρα» και χωρίς «τηλέφωνα».

2. Πλήρης διαφάνεια και ουσιαστικός έλεγχος στα δημόσια οικονομικά

Η διαφθορά και οι πελατειακές σχέσεις δεν είναι απλώς «ηθικό» πρόβλημα. Είναι αντικοινωνική πολιτική: κλέβει πόρους από την υγεία, την παιδεία, την κοινωνική συνοχή και την ανάπτυξη. Κάθε ευρώ που σπαταλιέται ή κατευθύνεται με σκοπιμότητες είναι ευρώ που λείπει από τις πραγματικές ανάγκες.

Γι’ αυτό χρειάζεται:

• πλήρης δημοσιοποίηση στοιχείων για δαπάνες, συμβάσεις και αποφάσεις, με τρόπο κατανοητό στον πολίτη,

• ανεξάρτητος και ουσιαστικός έλεγχος των δημοσίων οικονομικών, με ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών,

• ασυμβίβαστα και πραγματική σύγκρουση συμφέροντος: κανόνες που να «κλειδώνουν» τις γκρίζες ζώνες,

• προστασία και ενθάρρυνση καταγγελιών (whistleblowing) ώστε να σπάει ο φόβος και η σιωπή,

• ουσιαστικές κυρώσεις, όχι επικοινωνιακές εξαγγελίες.

Η διαφάνεια δεν είναι «επιλογή καλής θέλησης». Είναι προϋπόθεση για κοινωνική δικαιοσύνη και ισότιμη ανάπτυξη.

3. Αξιοκρατία και ισονομία για να επιστρέψει η εμπιστοσύνη στους θεσμούς

Η αξιοκρατία είναι η πιο βαθιά δημοκρατική πολιτική. Όταν ο πολίτης πιστεύει ότι «δεν έχει σημασία τι αξίζεις αλλά ποιον γνωρίζεις», τότε αποσύρεται: από τη συμμετοχή, από την προσπάθεια, από την ίδια την ιδέα ότι οι θεσμοί είναι δικοί του. Αυτό είναι το έδαφος πάνω στο οποίο ανθίζουν ο κυνισμός, η αδιαφορία και η απαξίωση.

Η ΕΔΕΚ διαχρονικά υπερασπίζεται το κράτος δικαίου και την ισονομία: ίσοι κανόνες για όλους, χωρίς εξαιρέσεις για ισχυρούς και χωρίς «δεύτερες ταχύτητες» για τους υπόλοιπους. Πρακτικά, αυτό σημαίνει:

• προσλήψεις και προαγωγές με καθαρούς κανόνες και αντικειμενικά κριτήρια,

• διαφανείς διαδικασίες στις ανεξάρτητες αρχές, στους οργανισμούς δημοσίου δικαίου και στις ημικρατικές δομές,

• αξιολόγηση με στόχους και μετρήσιμα αποτελέσματα, ώστε η προσπάθεια να ανταμείβεται και η ανεπάρκεια να διορθώνεται,

• μηδενική ανοχή σε «βολέματα» που ακυρώνουν την έννοια του κράτους.

Η αξιοκρατία δεν αφορά μόνο τους εργαζόμενους στο δημόσιο. Αφορά κάθε νέο άνθρωπο που θέλει να μείνει στην Κύπρο και να χτίσει ζωή χωρίς να χρειάζεται «πλάτες». Αφορά κάθε επιχειρηματία που θέλει ίσους όρους ανταγωνισμού. Αφορά κάθε οικογένεια που ζητά υπηρεσίες χωρίς ταπείνωση.

Το ζητούμενο: ένα νέο συμβόλαιο εμπιστοσύνης

Η δημοκρατία χρειάζεται ανανέωση όχι στα λόγια, αλλά στους μηχανισμούς που παράγουν αποφάσεις, χρήμα, εξουσία και ευκαιρίες. Διαφάνεια παντού, έλεγχος παντού, αξιοκρατία παντού. Αυτά δεν είναι «πολυτέλειες». Είναι προϋποθέσεις για να σταθεί η κοινωνία όρθια, να προστατευτεί ο αδύναμος και να απελευθερωθούν οι δημιουργικές δυνάμεις του τόπου.

Αν θέλουμε οι πολίτες να εμπιστευτούν ξανά τους θεσμούς, πρέπει πρώτα οι θεσμοί να αποδείξουν ότι αξίζουν αυτή την εμπιστοσύνη. Αυτή είναι η πολιτική επιλογή που έχει νόημα: σύγχρονο κράτος, καθαροί κανόνες, ίσες ευκαιρίες. Δημοκρατία, όχι ως σύνθημα, αλλά ως καθημερινή εμπειρία.