AI εποχή, κομματικά παιχνίδια και αξιοκρατία: οι πραγματικοί κίνδυνοι.
Η κυπριακή πολιτική σκηνή μοιάζει να παίζει, ξανά και ξανά, το ίδιο έργο. Κομματικά παιχνίδια, προώθηση προσώπων όχι βάση ικανότητας αλλά βάση συμφερόντων ή «παλαιότητας», και χειραγώγηση καθαρών πολιτικών θέσεων μέχρι να χάσουν το νόημά τους. Κι όλα αυτά την ώρα που η κοινωνία, και ο κόσμος ολόκληρος, κινείται με ρυθμούς τεχνητής νοημοσύνης, ψηφιακής μετάβασης και ταχύτατων ανατροπών στην οικονομία, στην εργασία και στην ασφάλεια.
Η αντίφαση δεν είναι απλώς ενοχλητική. Είναι επικίνδυνη.
Το σύστημα που αναπαράγει τη μετριότητα.
Όταν η πολιτική λειτουργεί ως μηχανισμός εσωτερικής αναπαραγωγής, με κριτήρια την “παλαιότητα”, τις γνωριμίες, την υποχρέωση, την κομματική πειθαρχία, τότε δεν προάγει τους καλύτερους. Προάγει όσους εξυπηρετούν ισορροπίες και εσωτερικά κλειστά δίκτυα. Οι ικανοί είτε μένουν στο περιθώριο, είτε αποσύρονται νωρίς, γιατί αντιλαμβάνονται πως το “παιχνίδι” δεν παίζεται στο επίπεδο των ιδεών, αλλά στο επίπεδο της συναλλαγής και του ελέγχου.
Κάπως έτσι, η πολιτική χάνει τη βασική της αποστολή: να σχεδιάζει λύσεις, να παράγει θεσμούς, να υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον. Αντί γι’ αυτό, καταλήγει να υπηρετεί μικρές εσωκομματικές αγωνίες: ποιος “χρωστά” σε ποιόν, ποιος μας “βολεύει”, ποιος “ελέγχει”, ποιος “έχει σειρά”. Το αποτέλεσμα είναι μια δημοκρατία που εξαντλείται σε τακτικισμούς και όχι σε στρατηγική.
Η χειραγώγηση των καθαρών θέσεων.
Υπάρχει και κάτι ακόμα πιο ύπουλο: η χειραγώγηση των “αγνών” πολιτικών θέσεων. Θέσεις που γεννήθηκαν από πραγματικές κοινωνικές ανάγκες, δικαιοσύνη, αξιοκρατία, προστασία των αδύναμων, βιώσιμη ανάπτυξη, συχνά “πακετάρονται” επικοινωνιακά, απονευρώνονται, γίνονται συνθήματα χωρίς σχέδιο ή, χειρότερα, χρησιμοποιούνται ως προπέτασμα για ατζέντες που δεν τολμούν να ειπωθούν καθαρά.
Ο πολίτης ακούει ωραία λόγια, αλλά βλέπει φτωχά αποτελέσματα. Κι έτσι γεννιέται ο κυνισμός, “όλοι ίδιοι”. Αυτό όμως είναι το πιο βολικό άλλοθι για όσους θέλουν να μην αλλάξει τίποτα. Γιατί η απογοήτευση δεν τιμωρεί πάντα τους υπεύθυνους. Συχνά τιμωρεί τη συμμετοχή. Και όταν αποσύρεται ο σοβαρός κόσμος, ανοίγει χώρος σε πιο θορυβώδεις, πιο πρόχειρες, πιο ακραίες απαντήσεις.
AI εποχή με “αναλογικές” ηγεσίες.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι μόδα. Είναι αλλαγή εποχής. Αλλάζει την παραγωγή, την εκπαίδευση, την άμυνα, την υγεία, τη δημόσια διοίκηση, το τραπεζικό σύστημα, την αγορά εργασίας. Χώρες που δεν κατανοούν τον ρυθμό αυτής της αλλαγής, κινδυνεύουν να βρεθούν σε θέση εξάρτησης. Να εισάγουν λύσεις χωρίς να τις ελέγχουν, να υιοθετούν τεχνολογία χωρίς θεσμικά αντίβαρα, να διαχειρίζονται δεδομένα χωρίς ασφάλεια, να μένουν πίσω στην ανταγωνιστικότητα και στις δεξιότητες.
Εδώ βρίσκεται ο μεγάλος κίνδυνος: να επιχειρούμε να τρέξουμε σε “AI ρυθμούς” με ανθρώπους χωρίς κατάρτιση, χωρίς τεχνοκρατική αντίληψη, χωρίς τη στοιχειώδη ικανότητα να αξιολογούν ρίσκα, να διαβάζουν δείκτες, να σχεδιάζουν πολιτικές με μετρήσιμα αποτελέσματα. Σε τέτοιες συνθήκες, η ανεπάρκεια δεν είναι απλώς κακή διαχείριση. Είναι εθνικό ρίσκο.
Οι κίνδυνοι, αν συνεχίσουμε έτσι.
Αν συνεχίσουμε να επιλέγουμε πρόσωπα με βάση “πλάτες” και όχι επάρκεια, οι συνέπειες θα είναι απτές:
Θεσμική αποδυνάμωση: το κράτος γίνεται πιο αργό, πιο ευάλωτο, πιο επιρρεπές σε λάθη και σκάνδαλα.
Ψηφιακή εξάρτηση: υιοθετούμε τεχνολογίες χωρίς στρατηγική, χωρίς κυβερνοασφάλεια, χωρίς κανόνες και δικλείδες.
Διαρροή ταλέντου: νέοι με γνώσεις και φιλοδοξίες δεν βρίσκουν χώρο και φεύγουν.
Οικονομική υστέρηση: η καινοτομία απαιτεί σοβαρό κράτος, σταθερότητα και αξιοπιστία.
Δημοκρατική κόπωση: ο πολίτης αποσύρεται, κι έτσι η πολιτική γίνεται πιο κλειστό κλαμπ, πιο εύκολη στη χειραγώγηση.
Τι σημαίνει πραγματική ανανέωση.
Ανανέωση δεν είναι απλώς να αλλάξουμε ηλικίες ή πρόσωπα. Είναι να αλλάξουμε κριτήρια. Από την “παλαιότητα” στην ικανότητα. Από τη συναλλαγή στη λογοδοσία. Από το σύνθημα στο τεκμηριωμένο σχέδιο.
Πραγματική ανανέωση σημαίνει:
επιλογή ανθρώπων με αποδεδειγμένη γνώση και επάρκεια, αλλά και κοινωνική ευαισθησία,
προτάσεις με κόστος, χρονοδιάγραμμα και δείκτες αξιολόγησης, όχι γενικόλογες υποσχέσεις,
θεσμική κουλτούρα που αντέχει την κριτική, την αξιολόγηση και τη διαφάνεια,
εκσυγχρονισμό της δημόσιας διοίκησης με στόχο ικανότητα, ταχύτητα και έλεγχο, όχι απλώς “ψηφιοποίηση για την εικόνα”.
Ή σοβαρευόμαστε ή υποχωρούμε.
Σε μια εποχή όπου οι αποφάσεις απαιτούν κατανόηση σύνθετων πεδίων, ενέργεια, δεδομένα, κυβερνοασφάλεια, υγεία, δημογραφία, τεχνολογία, το να επιμένουμε στα κομματικά παιχνίδια και στις προαγωγές “λόγω παλαιότητας” δεν είναι απλώς παθολογία. Είναι αυτοϋπονόμευση.
Η κοινωνία δεν χρειάζεται άλλους διαχειριστές ισορροπιών. Χρειάζεται ανθρώπους με κατάρτιση, καθαρότητα και ισχυρό δημόσιο ήθος. Ανθρώπους που δεν θα γίνουν μαριονέτες, αλλά θα σπάσουν το βολικό σύστημα όταν αυτό υπηρετεί συμφέροντα και όχι τον πολίτη. Γιατί η AI εποχή δεν θα μας περιμένει. Και οι χώρες που δεν επενδύουν στην αξιοκρατία και στη γνώση δεν μένουν απλώς στάσιμες. Υποχωρούν.
