Το μήνυμα της 25ης Μαρτίου σε μία ημικατεχόμενη πατρίδα!

Παιδεία χωρίς κρίση είναι εθνική υποχώρηση!

Η 25η Μαρτίου δεν είναι ημέρα εθιμοτυπίας. Δεν είναι απλά μια επέτειος για παρελάσεις, στεφάνια και φθαρμένες φράσεις. Είναι ημέρα λογοδοσίας απέναντι στην ιστορία. Γιατί το 1821 δεν ξεκίνησε μόνο από το πάθος της εξέγερσης. Ξεκίνησε νωρίτερα. Ξεκίνησε όταν αφυπνίστηκε το πνεύμα, όταν ξύπνησε η εθνική συνείδηση, όταν η παιδεία άρχισε να ξαναδίνει σε έναν υπόδουλο λαό αυτογνωσία, γλώσσα, μέτρο και σκοπό. Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός και μορφές όπως ο Κοραής συνέδεσαν ρητά την ελευθερία με την παιδεία, θεωρώντας την εκπαιδευτική και πνευματική αναμόρφωση προϋπόθεση της εθνικής ανόρθωσης.

Αυτό είναι, κατά την άποψη μου, το σκληρό και διαχρονικό μήνυμα της 25ης Μαρτίου. Πριν από τα όπλα, υπήρξαν οι ιδέες. Πριν από τη μάχη, υπήρξε η καλλιέργεια. Πριν από την εθνική ανάταση, υπήρξε η πνευματική ανάταση. Γι’ αυτό όποιος αντιμετωπίζει την παιδεία ως δευτερεύον κεφάλαιο κρατικής πολιτικής, απλώς δεν αντιλαμβάνεται σωστά ούτε την ιστορία ούτε το μέγεθος της εθνικής ευθύνης. Η ελευθερία δεν συντηρείται σε κοινωνίες που παραιτούνται πνευματικά. Και η παρακμή αρχίζει πάντα από το ίδιο σημείο. Όταν ο λαός παύει να σκέφτεται βαθιά και αρκείται στο εύκολο, στο ρηχό, στο σύνθημα, στο έτοιμο.

Στην Κύπρο, αυτή η αλήθεια μας βαραίνει ακόμη περισσότερο. Εμείς δεν μιλάμε από την ασφάλεια μιας ακέραιης πατρίδας. Μιλάμε από μια ημικατεχόμενη πατρίδα. Το 36,2% του εδάφους της Πατρίδας μας παραμένει υπό παράνομη τουρκική κατοχή από το 1974. Αυτό σημαίνει ότι για την Κύπρο η παιδεία δεν είναι απλώς κοινωνική πολιτική. Είναι υπόθεση εθνικής αντοχής. Είναι όρος επιβίωσης. Σε έναν τόπο που ζει με την κατοχή, με τα τετελεσμένα, με την απειλή της λήθης και της εξοικείωσης με το μισό, η πνευματική ανάταση δεν είναι επιλογή. Είναι μονόδρομος.

Γι’ αυτό και το ερώτημα της εκπαίδευσης δεν είναι τεχνικό. Δεν εξαντλείται στα αναλυτικά προγράμματα, στις εξετάσεις ή στις διοικητικές ρυθμίσεις. Το πραγματικό ερώτημα είναι τι ανθρώπους διαμορφώνει το σχολείο. Διαμορφώνει νέους με κρίση, ιστορική συνείδηση, δημοκρατική επάρκεια και εθνική αυτογνωσία; Ή διαμορφώνει νέους που έμαθαν να αποστηθίζουν, να επαναλαμβάνουν, να περνούν εξετάσεις και να ζουν μέσα σε μια μόνιμη πνευματική εξάρτηση από τον “έτοιμο λόγο”; Σε μια ημικατεχόμενη πατρίδα, σχολείο χωρίς κρίση δεν είναι ουδέτερο. Είναι επικίνδυνο. Γιατί κοινωνία που δεν μαθαίνει να σκέφτεται, αργά ή γρήγορα αρχίζει να συνηθίζει και όσα δεν πρέπει ποτέ να συνηθίσει.

Δυστυχώς, η σημερινή εικόνα της κυπριακής εκπαίδευσης δεν επιτρέπει εφησυχασμό. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει ότι οι μαθητές στην Κύπρο σημείωσαν από τις πιο απότομες επιδεινώσεις στις βασικές δεξιότητες στην ΕΕ, με ποσοστό χαμηλής επίδοσης πάνω από 50%, ενώ εμφανίζουν χαμηλότερα επίπεδα ψηφιακών και πολιτειακών δεξιοτήτων από τους Ευρωπαίους συνομηλίκους τους. Η ίδια έκθεση συνδέει ευθέως αυτό το έλλειμμα με πρόβλημα ποιότητας του εκπαιδευτικού συστήματος και με αρνητικές συνέπειες για τη μελλοντική ανταγωνιστικότητα της χώρας. Με απλά λόγια. Δεν παράγουμε με την απαιτούμενη συνέπεια ούτε σκεπτόμενους πολίτες ούτε επαρκώς προετοιμασμένους νέους για τον κόσμο που έρχεται.

Και ο κόσμος που έρχεται είναι ήδη εδώ. Είναι η εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης. Σε έναν κόσμο όπου η πληροφορία παράγεται μέσα σε δευτερόλεπτα, το ζητούμενο δεν είναι πια ποιος θυμάται περισσότερα. Είναι ποιος κρίνει καλύτερα. Ποιος ξεχωρίζει την αλήθεια από την παραποίηση, τη γνώση από τον θόρυβο, την ανάλυση από την προπαγάνδα. Αν το σχολείο δεν βάλει στον πυρήνα του την κριτική σκέψη, τότε η ΤΝ δεν θα γίνει εργαλείο προόδου αλλά εργαλείο μαζικής επιφανειακότητας. Θα έχουμε παιδιά που ξέρουν να ζητούν απαντήσεις από μια μηχανή, αλλά όχι να ελέγχουν αν αυτές οι απαντήσεις είναι σωστές, ηθικές, ασφαλείς ή επικίνδυνα χειραγωγημένες. Και αυτό, για την Κύπρο, με ανοικτό εθνικό ζήτημα και καθημερινή ανάγκη πολιτικής διαύγειας, είναι διπλά επικίνδυνο.

Η παιδεία πρέπει να υπηρετεί την κοινωνία, την πατρίδα και την οικονομία μέσω της αγοράς εργασίας. Στο πλαίσιο του ψηφιακού μετασχηματισμού, τα σχολεία πρέπει καταστούν έτοιμα για την εποχή της ΤΝ, με ψηφιακό και κριτικό γραμματισμό από το δημοτικό έως τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, με πρόγραμμα σπουδών για ΑΙ και ηθική, με επιμόρφωση εκπαιδευτικών, με ασφαλή χρήση εργαλείων και αξιολόγηση της μάθησης με έργα. Αυτή είναι η σωστή κατεύθυνση: όχι τεχνολογία ως μόδα, αλλά τεχνολογία υπό παιδαγωγικό, δημοκρατικό και ηθικό έλεγχο.

Κάπου εδώ οφείλουμε να διαπιστώσουμε και ένα άλλο ζήτημα. Δεν υπάρχει σοβαρή μεταρρύθμιση χωρίς σοβαρούς εκπαιδευτικούς. Και δεν υπάρχει σοβαρός εκπαιδευτικός θεσμός χωρίς αξιολόγηση και συνεχή επιμόρφωση. Ως θέση αρχής, απαιτείται σύγχρονο σύστημα αξιολόγησης των εκπαιδευτικών. Γιατί σχολείο χωρίς αξιολόγηση είναι σύστημα χωρίς λογοδοσία. Και σύστημα χωρίς λογοδοσία καταλήγει αναπόφευκτα να προστατεύει τη στασιμότητα. Αλλά και η επιμόρφωση δεν μπορεί να είναι προσχηματική. Πρέπει να είναι συνεχής, ουσιαστική, υποχρεωτική και συνδεδεμένη με τη σύγχρονη παιδαγωγική, την κριτική σκέψη, την ψηφιακή επάρκεια, τη διαφοροποιημένη διδασκαλία και τη σωστή αξιοποίηση της ΤΝ μέσα στην τάξη.

Χρειάζεται, επίσης, να τελειώνουμε με μια ακόμη εθνικά ζημιογόνα υποκρισία. Τη δήθεν σύνδεση της παιδείας με την αγορά εργασίας μόνο στα λόγια. Η εκπαίδευση χρειάζεται άμεσα σύνδεση με τις ανάγκες της αγοράς, ακριβώς επειδή η παιδεία δεν μπορεί να παράγει μόνο τίτλους αλλά και πραγματική επάρκεια. Σε μια μικρή χώρα, με δομικές αδυναμίες, με εξωτερικές απειλές και με ανάγκη παραγωγικής ανασυγκρότησης, η εκπαίδευση οφείλει να παράγει πολίτες με συνείδηση και εργαζομένους με δεξιότητες. Όχι νέους εγκλωβισμένους ανάμεσα στην ημιμάθεια και στην τυπική πιστοποίηση.

Η 25η Μαρτίου, λοιπόν, δεν μας καλεί απλώς να τιμήσουμε το παρελθόν. Μας καλεί να αποφασίσουμε αν έχουμε το θάρρος να πράξουμε στο παρόν. Αν θα συνεχίσουμε να ανεχόμαστε ένα σχολείο που συχνά συμβιβάζεται με τη μετριότητα ή αν θα χτίσουμε επιτέλους ένα σχολείο γνώσης, κρίσης, εθνικής συνείδησης και σύγχρονης επάρκειας. Ένα σχολείο που θα μάθει στα παιδιά όχι απλώς να απαντούν, αλλά να σκέφτονται. Όχι απλώς να χειρίζονται εργαλεία, αλλά να καταλαβαίνουν τον κόσμο. Όχι απλώς να προσαρμόζονται, αλλά να στέκονται όρθια.

Γιατί σε μια ημικατεχόμενη πατρίδα, παιδεία χωρίς κρίση δεν είναι απλώς εκπαιδευτικό έλλειμμα. Είναι πολιτική αποτυχία. Και όταν μια πολιτεία συμβιβάζεται με αυτό, δεν διαχειρίζεται απλώς μια αδυναμία. Συμμετέχει σε μια αργή, σιωπηλή, εθνική υποχώρηση.

Ζήτω το Έθνος… Ζήτω η Κύπρος…

Ζητώ σωστή ΠΑΙΔΕΙΑ.

Γιατί… το ΑΞΙΖΕΙΣ!