«Πολιτικές Μετακινήσεις, Νέα Κόμματα και ο Κίνδυνος μιας Άδειας Δημοκρατίας»

Τα τελευταία χρόνια, παρατηρώ με όλο και μεγαλύτερη ανησυχία, μια μεταβολή στο πολιτικό μας σύστημα: τη συστηματική μετακίνηση πολιτικών προσώπων από κόμμα σε κόμμα, καθώς και την παράλληλη εκκόλαψη νέων πολιτικών σχηματισμών που δεν στηρίζονται σε συγκεκριμένο ιδεολογικό πλαίσιο, αλλά σε αόριστες διακηρύξεις περί «αλλαγής».

Δεν θα αναφερθώ σε ονόματα, αλλά τα παραδείγματα είναι γνωστά σε όλους μας: «πολιτικοί» που διεκδίκησαν στήριξη από κόμματα και τώρα διεκδικούν ξανά εκλογή με άλλους κομματικούς σχηματισμούς (νέους ή παραδοσιακούς δεν έχει σημασία), βουλευτές που εξελέγησαν με συγκεκριμένα κόμματα και στη μέση της θητείας τους μετακινήθηκαν αλλού, στελέχη που σε διάστημα μίας δεκαετίας έχουν αλλάξει τρεις διαφορετικούς πολιτικούς χώρους, αλλά και πρόσωπα που, μετά την απομάκρυνσή τους από υφιστάμενες πολιτικές δομές, προχώρησαν στη δημιουργία νέων κομμάτων (ή πολιτικών κινήσεων) χωρίς σαφές ιδεολογικό υπόβαθρο, παρά μόνο με τη διακήρυξη ότι «εκπροσωπούν την αλλαγή».

Πρόκειται για κάτι πολύ βαθύτερο από την προσωπική διαδρομή του καθενός. Είναι σύμπτωμα μιας πολιτικής κουλτούρας που κινδυνεύει να αποκόψει την πολιτική από την ουσία της.

Η ιδεολογία δεν είναι αξεσουάρ πολιτικής χρήσης

Υποστηρίζω ακράδαντα ότι η διαφωνία και η διαφοροποίηση αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία κάθε ζωντανής δημοκρατίας. Όμως οι συνεχείς μετακινήσεις πολιτικών προσώπων, συχνά λίγο πριν από εκλογικές αναμετρήσεις, δεν συνδέονται με διαφωνία αρχών αλλά με εκτίμηση εκλογικών πιθανοτήτων (είτε εσωκομματικές ή δημόσιες). Αυτό καταγράφεται επανειλημμένα, ανεξαρτήτως κομματικού χώρου.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι νέα πολιτικά σχήματα εμφανίζονται χωρίς σαφή προγραμματικό λόγο, χωρίς οικονομικό, κοινωνικό ή θεσμικό όραμα, παρά μόνο με συνθήματα περί «νέου», «διαφορετικού», και «αλλαγής». Η αλλαγή, όμως, δεν είναι πολιτική αν δεν συνοδεύεται από περιεχόμενο.

Έτσι, η ιδεολογία, η πυξίδα που διαχρονικά καθοδηγεί τα κόμματα, αντικαθίσταται από επικοινωνιακά πλαίσια και συνθήματα υψηλής απήχησης, αλλά χαμηλής ουσίας.

Η βουλευτική έδρα δεν είναι προσωπική επιτυχία, αλλά δημόσια εντολή

Ένα κρίσιμο σημείο που δεν μπορεί πλέον να αποσιωπάται είναι το ζήτημα της βουλευτικής έδρας. Η έδρα δεν είναι προσωπικό τρόπαιο, ούτε “βαλίτσα” που αλλάζει κάτοχο ανάλογα με την πολιτική διαδρομή του εκλεγμένου. Ανήκει στους πολίτες που την εμπιστεύτηκαν σε ένα άτομο ναι, αλλά με συγκεκριμένη πολιτική βάση.

Ωστόσο, η πρακτική διατήρησης της έδρας μετά από κομματική αλλαγή έχει καταστεί σχεδόν φυσιολογική. Υπάρχουν περιπτώσεις βουλευτών που μετακινήθηκαν από τα κόμματα με τα οποία εξελέγησαν και αργότερα διεκδίκησαν επανεκλογή από άλλη πολιτική πλατφόρμα, χωρίς θεσμική αναστοχαστική διαδικασία, χωρίς επιστροφή της λαϊκής εντολής.

Αυτή η κατάσταση δεν μπορεί να θεωρείται βιώσιμος δρόμος για μια δημοκρατία που επιθυμεί να στηρίζεται στην εμπιστοσύνη των πολιτών.

Οι συνέπειες: Αποχή, απαξίωση και κόπωση του εκλογικού σώματος

Τα δεδομένα των τελευταίων εκλογικών αναμετρήσεων είναι σαφή: η ψήφος «τιμωρίας» έχει ανοδική πορεία, η αποχή αυξάνεται, η εμπιστοσύνη μειώνεται και ο πολίτης νιώθει ότι η πολιτική δεν αφορά πλέον τα πραγματικά του προβλήματα αλλά τις στρατηγικές μετακίνησης προσώπων και επιρροής.

Πώς να εξηγήσει κανείς σε έναν νέο άνθρωπο ότι η πολιτική αξίζει τον χρόνο του, όταν βλέπει ότι προγράμματα, θέσεις και δεσμεύσεις μπορούν να αλλάξουν από τη μια μέρα στην άλλη;

Πώς να ζητήσει συμμετοχή, όταν η δημόσια συζήτηση καταλήγει να περιστρέφεται γύρω από το «ποιος πάει με ποιον» και όχι το «πώς βελτιώνεται ο τόπος»;

Αν θέλουμε να αλλάξουμε πραγματικά, οφείλουμε να εξετάσουμε μέτρα όπως:

• Υποχρεωτική επιστροφή της έδρας σε περίπτωση κομματικής μετακίνησης.

• Διαφάνεια στις διαδικασίες επιλογής υποψηφίων και κομματικής χρηματοδότησης.

• Θεσμοθέτηση προγραμματικών δεσμεύσεων για νέα πολιτικά σχήματα.

• Ενίσχυση της πολιτικής παιδείας, ώστε ο πολίτης να αναγνωρίζει ουσιαστικές πολιτικές προτάσεις και όχι επικοινωνιακές κενότητες.

• Όρια θητειών, ώστε η πολιτική να μην λειτουργεί ως προσωπικό επάγγελμα επιβίωσης.

Η αλλαγή δεν είναι σύνθημα. Είναι υπόσχεση προς την κοινωνία.

Το άρθρο αυτό δεν αποτελεί επίθεση σε κανένα πρόσωπο ή σχηματισμό. Αποτελεί κάλεσμα για έναν πιο σοβαρό πολιτικό διάλογο. Έναν διάλογο που αναγνωρίζει ότι η δημοκρατία δεν μπορεί να στηρίζεται σε προσωποπαγή σχήματα, ευκαιριακές μετακινήσεις και κενές διακηρύξεις περί «νέου» και «αλλαγής».

Η πραγματική αλλαγή είναι υπόσχεση με κόστος, συνέπεια και λογοδοσία.