«Η φροντίδα του καρκίνου πρέπει να ξεκινά από τον άνθρωπο».
Η φράση αυτή, η οποία αποδίδεται στον Δρ. Θάνο Δημόπουλο (καθηγητή αιματολογίας / ογκολογίας και πρύτανη του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών), είναι το μήνυμα της σημερινής επετείου κατά του καρκίνου. Δεν είναι όμως απλά ένα μήνυμα, είναι κραυγή με πολιτικό συμβολισμό. Πρέπει να οργανώσουμε το σύστημα υγείας έτσι ώστε η ενσυναίσθηση, η κατανόηση και ο σεβασμός να μην εξαρτώνται από την καλή πρόθεση του κάθε επαγγελματία υγείας, αλλά να αποτελούν εγγυημένο δικαίωμα για όλους.
Η διεθνής καμπάνια της Παγκόσμιας Ημέρας κατά του Καρκίνου (4 Φεβρουαρίου) για το 2025–2027 έχει θέμα το «United by Unique» και ζητά ακριβώς αυτό. Ανθρωποκεντρική, ισότιμη φροντίδα, που βλέπει τον άνθρωπο πίσω από τη διάγνωση και ενσωματώνει τις μοναδικές του ανάγκες. Ιατρικές, ψυχολογικές, και κοινωνικές.
Όμως η «ανθρωπιά» δεν είναι σύνθημα. Είναι παιδεία.
Αν θέλουμε μια πραγματικά ανθρωποκεντρική ογκολογική φροντίδα, πρέπει να παραδεχτούμε ότι η ενσυναίσθηση θέλει χρόνο και σωστή παιδεία, θέλει ομάδες αφύπνισης (εθελοντικές ή μη), διαδικασίες και λογοδοσία. Δεν μπορεί να σταθεί πάνω σε εξαντλημένους γιατρούς και νοσηλευτές, σε διαδρομές ασθενών γεμάτες γραφειοκρατία, σε αναμονές, ή σε υπηρεσίες υποστήριξης που αντιμετωπίζονται ως «πολυτέλεια».
Χρειαζόμαστε πολιτικές λύσεις, μετρήσιμες δεσμεύσεις και καθαρή προτεραιοποίηση. Η Ευρώπη έχει ήδη χαράξει κατεύθυνση με το σχέδιο «Europe’s Beating Cancer Plan». Πρόληψη, έγκαιρη διάγνωση, ίση πρόσβαση στη θεραπεία, ποιότητα ζωής μετά τη θεραπεία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τοποθετεί το θέμα αυτό ως ζήτημα ανισοτήτων και δικαιώματος στην υψηλής ποιότητας φροντίδα, ανεξαρτήτως τόπου κατοικίας, ή οικονομικής επιφάνειας.
Τι σημαίνει πολιτικά «ο άνθρωπος στο επίκεντρο» για την Χώρα μας.
Παρά το ότι το ΓεΣΥ έβαλε μια σημαντική βάση καθολικού συστήματος υγείας, εντούτοις το «ανθρωποκεντρικό» κομμάτι δεν ολοκληρώνεται μόνο με την εφαρμογή του συστήματος ως έχει. Ολοκληρώνεται με δομημένες διαδρομές (πρωτόκολλα), συντονισμό, στήριξη και διαφάνεια.
Πιστεύω ότι το πιο κάτω πλαίσιο 8 άμεσων πολιτικών δεσμεύσεων μπορούν να βελιώσουν την σημερινή εικόνα και να μετρήσουν αποτελέσματα.
1ο. Μετρήσιμα χρονικά όρια για, το 1ο ραντεβού με ειδικό μετά την διάγνωση/υποψία, απεικονιστικές/βιοψίες, έναρξη θεραπείας. Καταγραφή και βελτίωση όπου χρειάζεται. Ότι δεν μετριέται, δεν διορθώνεται.
2ο. Θέσπιση «οδηγού ασθενή» (patient navigator) σε κάθε ογκολογική διαδρομή. Ένας άνθρωπος-κλειδί που θα καθοδηγεί τον ασθενή σε εξετάσεις, ραντεβού, δικαιώματα, παροχές.
3ο. Υποχρεωτική διεπιστημονική ομάδα (ογκολογικό συμβούλιο) για τις κύριες κατηγορίες καρκίνου. Η πορεία της θεραπείας ως ομαδική απόφαση, με εμπλοκή και άλλων ιατρικών ειδικοτήτων για σφαιρική αντιμετώπιση.
4ο. «Ψυχο-ογκολογική» στήριξη ως βασική υπηρεσία. Ψυχολόγος, κοινωνικός λειτουργός, συμβουλευτικές υπηρεσίες για οικογένεια/φροντιστές. Αυτό πρέπει είναι κομμάτι της θεραπείας.
5ο. Ανακούφιση πόνου & παρηγορητική φροντίδα από τα αρχικά στάδια, όχι μόνο στο τέλος.
6ο. Ισότιμη πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας υπηρεσίες σε όλες τις επαρχίες. Κινητές μονάδες, τηλε-συμβούλια, μεταφορά σε ιατρικά κέντρα όταν απαιτείται. Κανένας δεν πρέπει να «τιμωρείται» επειδή ζει μακριά από αστικά κέντρα.
7ο. Πρόληψη και οργανωμένος συστηματικός έλεγχος. Ο ΠΟΥ (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας) καταγράφει την ενίσχυση προγραμμάτων screening και την εισαγωγή/επέκταση εμβολιασμών (π.χ. HPV) ως κρίσιμα εργαλεία για την πρόληψη. Η Κύπρος κινείται προς αυτή την κατεύθυνση και πρέπει να επεκταθεί με καθολική πρόσβαση και σωστή ενημέρωση.
8ο. Δημόσια λογοδοσία με δείκτες. Χρόνος αναμονής, χρόνος αποτελεσμάτων, εμπειρία ασθενών, ανισότητες ανά περιοχή. Με τακτική δημοσίευση, όχι απλά για στατιστικούς σκοπούς, και αναπροσαρμογή διαδικασιών / πρωτοκόλλων για την μείωση / βελτίωση τους.
Ναι, η συμμετοχή της κοινωνίας, οργανώσεων, κοινοτήτων και πολιτών είναι απαραίτητη και χρήσιμη. Όμως ας μην κοροϊδευόμαστε, η κοινωνική ευαισθητοποίηση δεν αντικαθιστά την κρατική υποχρέωση. Οι καμπάνιες βάζουν απλά τα θεμέλια. Η πολιτεία οφείλει να χτίσει το σπίτι.
Η ογκολογική φροντίδα «με τον άνθρωπο στο επίκεντρο» δεν είναι απλά μια διατύπωση. Είναι επιλογή που προνοεί προϋπολογισμό, στελέχωση, αποκέντρωση υπηρεσιών, ψηφιακού συντονισμού και ελέγχου ποιότητας. Η αξία ενός κράτους φαίνεται από το πώς φέρεται στον πολίτη του όταν αυτός είναι πιο ευάλωτος.
Αν θέλουμε το μήνυμα να μη μείνει ένα ωραίο απόφθεγμα, ας το μετατρέψουμε σε πολιτική συμφωνία. Κανείς μόνος, κανείς αόρατος, κανείς «χαμένος» μέσα στο σύστημα.
